హైదరాబాద్ విలీన దినోత్సవం: సెప్టెంబర్ 17, 1948న ఏం జరిగింది?
ఒక తేదీ… ఒక చారిత్రక మలుపు… భారతదేశ సమైక్యతలో ఒక కీలక అధ్యాయం. అదే సెప్టెంబర్ 17, 1948.
నేడు మనం హైదరాబాద్ను భారతదేశంలోని ప్రముఖ నగరంగా చూస్తున్నాం. కానీ 1947లో పరిస్థితి పూర్తిగా భిన్నంగా ఉండేది. బ్రిటిష్ పాలన ముగిసిన తర్వాత హైదరాబాద్ సంస్థానం తనదైన మార్గంలో కొనసాగాలని భావించింది. అప్పటి హైదరాబాద్ పాలకుడు నిజాం మీర్ ఉస్మాన్ అలీఖాన్ స్వతంత్రంగా కొనసాగాలనే వైఖరిని తీసుకున్నారు.
హైదరాబాద్ అప్పట్లో ఎంత పెద్దది?
అప్పటి హైదరాబాద్ సంస్థానం అంటే నేటి హైదరాబాద్ లేదా తెలంగాణ మాత్రమే కాదు. నేటి తెలంగాణతో పాటు మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్లోని కొన్ని ప్రాంతాలు కూడా హైదరాబాద్ సంస్థానంలో భాగంగా ఉండేవి.
భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం పొందిన తర్వాత హైదరాబాద్ భవిష్యత్తుపై భారత్తో పలు దఫాలుగా చర్చలు జరిగాయి. 1947 నవంబర్లో భారత్తో స్టాండ్స్టిల్ ఒప్పందం కుదిరినా.. పరిస్థితులు పూర్తిగా సాధారణ స్థితికి రాలేదు.
రజాకార్లతో పెరిగిన ఉద్రిక్తత
ఈ సమయంలో కాసిం రజ్వీ నాయకత్వంలోని రజాకార్ల కార్యకలాపాలు తీవ్రతరం కావడంతో సంస్థానంలో ఉద్రిక్తతలు పెరిగాయి. రాజకీయ, సామాజిక ఘర్షణలు పరిస్థితులను మరింత సంక్లిష్టంగా మార్చాయి.
అంటే.. స్వాతంత్ర్యం వచ్చినా హైదరాబాద్ ప్రశ్నకు ఇంకా పూర్తి సమాధానం రాలేదన్నమాట.
ఆపరేషన్ పోలో అంటే?
పరిస్థితులు విషమించడంతో భారత ప్రభుత్వం 13 సెప్టెంబర్ 1948న ‘ఆపరేషన్ పోలో’ పేరుతో సైనిక చర్య ప్రారంభించింది. కొన్ని రోజులపాటు జరిగిన ఈ చర్య అనంతరం హైదరాబాద్ సైన్యం లొంగిపోయింది.
సెప్టెంబర్ 17 ఎందుకు కీలకం?
1948 సెప్టెంబర్ 17న సాయంత్రం 5 గంటలకు నిజాం కాల్పుల విరమణ ప్రకటించారు. అనంతరం హైదరాబాద్ సైన్యాధిపతి మేజర్ జనరల్ సయ్యద్ అహ్మద్ ఎల్ ఎడ్రూస్ లొంగిపోయారు.
దీంతో హైదరాబాద్ సంస్థానం భారత యూనియన్లో విలీన ప్రక్రియలో కీలకమైన మలుపు చోటుచేసుకుంది.
ఒక తేదీ.. ఎన్నో పేర్లు
అందుకే ప్రతి సంవత్సరం సెప్టెంబర్ 17కు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఉంది. వివిధ వర్గాలు, ప్రభుత్వాలు ఈ రోజును హైదరాబాద్ విమోచన దినం, హైదరాబాద్ విలీన దినం, జాతీయ సమైక్యతా దినం వంటి వేర్వేరు పేర్లతో గుర్తుచేసుకుంటున్నాయి.
పేర్లు ఏవైనా.. సెప్టెంబర్ 17, 1948 హైదరాబాద్ చరిత్రలో ఒక కీలక మలుపు అనేది మాత్రం స్పష్టమైన విషయం.
చరిత్ర అంటే కేవలం పాత తేదీలు, పాత పేర్లు కాదు.
మన దేశం ఎలా రూపుదిద్దుకుందో తెలుసుకోవడం కూడా చరిత్రే.
అందుకే సెప్టెంబర్ 17ను గుర్తుచేసుకోవడం అంటే.. గతాన్ని తెలుసుకుని, వర్తమానాన్ని అర్థం చేసుకుని, భవిష్యత్తును నిర్మించుకోవడం.